Leer wordt gemaakt van dierenhuiden. Er zijn verschillen tussen de verschillende processen, afhankelijk van of er chemisch of natuurlijk wordt gewerkt en of dit traditioneel of machinaal gebeurt. In totaal worden er heel wat afzonderlijke stappen doorlopen. Het looien is daarbij de bekendste en belangrijkste stap.
Afzonderlijke stappen bij de leerproductie
De meest gebruikelijke stappen, zoals die bij het chroomlooien worden uitgevoerd, worden hier kort beschreven.
1. Ruwe huid
2. Meten en selecteren
3. Weken
4. Ontborstelen/ontharen
5. Ontvlezen
6. Splijten
7. Beitsen
8. Ontkalken
9. Beitsen
10. Looien
11. Neutraliseren
12. Ontwateren
13. Na-looien
14. Sorteren
15. Vouwen/dikteregeling
16. Nat afwerken
Bleken
Verven
Vetten/Licken
17. Verzachten (stollen, malen, walsen)
18. Drogen
Hangend drogen
Vacuümdrogen
Spandroging
Pasting-proces
Hoogfrequentdroging
19. Oppervlaktebehandeling
1. Ruwe huid
Het leerproductieproces begint met de ruwe huid, die helemaal onbehandeld is. Als een ruwe huid niet meteen na het verkrijgen tot leer kan worden verwerkt, moet deze worden opgeslagen. Dit kan alleen door de huid te conserveren, omdat bacteriën al binnen de kortste keren beginnen de huid af te breken.
2. Meten en selecteren
Het verwerken van leer begint altijd met het controleren van de grondstof. Meestal worden de afmetingen van de huiden met de hand gemeten, maar soms ook met machines. De dikte wordt bepaald en soms worden zelfs de waterdichtheid en sterkte getest. In ieder geval worden de huiden ook op gebreken gecontroleerd.
Dit soort controles zijn tijdens het hele productieproces steeds weer nodig, zodat het eindproduct aan alle eisen voor verdere verwerking voldoet.
3. Weken
Nadat de huiden zijn opgeslagen, moeten ze weer in hun oorspronkelijke staat worden teruggebracht. Dit begint met het weken van de huiden.
4. Ontvellen/ontharen
Het beitsen heeft als doel de overtollige haren van een huid te verwijderen en het vetgehalte te verminderen. Deze stap is natuurlijk alleen nodig als de huid zonder haren gebruikt moet worden. Bij bont en huiden valt deze stap dus weg.
Daarmee is het asen een belangrijke stap ter voorbereiding op de bekendste stap van het looien. Vroeger werd dit proces, zoals de naam al aangeeft, met behulp van as uitgevoerd. Tegenwoordig wordt hiervoor vaak calciumhydroxide en natriumsulfide gebruikt. Deze stoffen produceren echter afvalwater dat vervolgens moet worden gezuiverd en niet in het milieu terecht mag komen.
Het asen is de stap die in grote mate bepalend is voor de eigenschappen van het latere leer. Hoe langer de huiden in de asbak blijven, hoe zachter het leer wordt. Als er dus stevig, robuust leer moet ontstaan, wordt de asduur verkort.
Na het beuken zijn de haren van de bovenhuid losgekomen, zijn vlees- en vetresten los genoeg om te worden verwijderd en is het leer ontdaan van onnodige eiwitten en vetten. Verder is de huid door het opzwellen van de leervezels en het afbreken van de huid verder voorbereid op het looien.
Door het beuken zijn de haren nu losgekomen, zodat tijdens het ontharen de haren volledig worden verwijderd.
5. Ontvlezen
Zoals al beschreven, is de huid al klaar voor het ontvlezen.
6. Splijten
Een huid bestaat uit verschillende lagen, die spleten worden genoemd. Bij het splijten worden de huiden in dunnere spleten gescheiden. Meestal worden de vleesspleet, de nerfspleet en de middenspleet gescheiden.
7. Beitsen
Door het beitsen wordt het leer zachter en worden de vezels in het leer soepeler. Bij deze stap worden enzymen gebruikt die verschillende eiwitten afbreken.
8. Ontkalken
Deze stap wordt ook wel ontkalken genoemd en de naam zegt eigenlijk al genoeg.
9. Pickelen
Zuur en zout verlagen de pH-waarde van de huiden en maken de huid ontvankelijk voor het looimiddel.
10. Looien
Looien is de term die de daadwerkelijke verandering van de huid in leer beschrijft. Tot nu toe was er een huid die natuurlijke eiwitten bevatte en dus nog organisch, snel afbreekbaar materiaal was. Door het looien worden de eiwitten nu gefixeerd en verknoopt, waardoor er een stabilisatie plaatsvindt die het leer minder kwetsbaar maakt.
Het eigenlijke looiproces vindt bij de gangbare chroomlooimethode plaats door toevoeging van chroomzout (III-waardig). Bij andere looimethoden worden allerlei andere stoffen gebruikt, die zowel natuurlijk als synthetisch of chemisch kunnen zijn.
11. Neutraliseren
Bij het neutraliseren wordt de pH-waarde van de huiden afgestemd op de volgende stappen.
12. Ontzwellen/ontwateren
Het doel van het uitlekken is om het water uit de huiden te verwijderen. Hiervoor worden de huiden tussen twee rollen geperst.
13. Nalooi
Het nalooi is het proces waarbij de huid nogmaals wordt gelooid. Het doel is om de huiden vooral qua uiterlijk en gevoel te optimaliseren. Afhankelijk van het latere gebruik kunnen de huiden tijdens het nalooi worden voorbereid voor speciale bewerkingen. Zo kun je bijvoorbeeld de zachtheid, de zichtbaarheid van de nerfstructuur, de lichtechtheid, de kleur, het gewicht, de stabiliteit en de ververbaarheid beïnvloeden.
14. Sorteren
De ogenschijnlijk eenvoudige stap van het sorteren van de huiden is, net als de eerste hier beschreven stap, een stap die voortdurend opnieuw moet worden uitgevoerd en zeer belangrijk is. De huiden worden gecontroleerd op scheuren, grootte, oneffenheden in de nerf, stevigheid, parasietenbesmetting enz. Vervolgens kan het leer op kwaliteit worden gesorteerd.
15. Vlakken/dikteregulering
Als de huiden na de controle niet aan de eisen qua dikte voldoen of oneffen zijn, worden ze gladgeschaafd door ze in een daarvoor bestemde machine te plaatsen. De afgeschaafde leerresten worden vaak samengevoegd en als goedkoop meubelleer doorverkocht.
16. Natverwerking
Onder natte afwerking vallen de stappen bleken, verven en invetten.
Bleken
Bij het bleken van het leer worden ongewenste verkleuringen of ongelijkmatige kleurverloop gecorrigeerd.
Verven
Vervolgens kan het leer in de gewenste kleur worden geverfd. Afhankelijk van de methode is het mogelijk om met natuurlijke of chemische middelen te verven.
Vetten/inwrijven
Het invetten van leer wordt gebruikt om het leer zachter te maken.
17. Verzachten (stollen, malen, walsen)
18. Drogen
Hangdrogen
Vacuümdrogen
Spandroging
Pasting-proces
Hoogfrequentdroging
19. Oppervlaktebehandelingen
aanvullende bronnen: https://www.leder-info.de, geraadpleegd op: 15-06-2018, https://www.leder-info.de/index.php/Gerbung, geraadpleegd op: 02-07-2018.
